كرد ، سپس تمام آنها را در اختيار مهردار سلطنتى گذاشت . مهردار در اينجا داراى اختيار زيادى نيست و يكى از افسران نمايندهء او مهر را با خود حمل مىكند و در پاى نوشته‌ها و فرمان‌ها مىزند « 1 » . . . . در عوض مهر كوچكى كه شاه با خود دارد و نامه‌هاى خطاب به شاهان يا فرمان‌هاى معتبر را با آن ممهور مىسازد ، داراى ارزش فوق‌العاده‌اى است و اين مهر در انگشتر شاه قرار دارد . به هر حال ، شاه ازبك‌ها را به مهردار سپرد تا آنها را در دربار نگه‌دارى كند و با اين ترتيب اهميت و عظمت او بيش از پيش به نظر خارجيان برسد . به دستىبيگ در همسايگى من منزل داده شد و در نتيجه با يكديگر دوست شديم . يك روز وى به اتفاق تمام ياران خود به ديدار من آمد و تقاضا كرد دربارهء مذهب مسيحى اطلاعاتى به آنان بدهم و به‌علاوه طبق درخواست او يكى از مستخدمان من لباس‌هاى اروپايى بر تن كرد و به شيوهء ما تفنگ و طپانچه بر كمر بست و حتى با دادن طپانچه به دست دستىبيگ او را وادار به تيراندازى كرديم و اين امر موجبات خوشحالى فراوان وى را فراهم ساخت . سركردهء ازبك‌ها براى من تعريف كرد كه آنها به فرماندهء كل خود خان خطاب مىكنند . اين فرمانده فعلا امامقلىخان است كه در بخارا و بلخ و سمرقند حكومت مىكند ، ولى سرزمين جغتاى جزو قلمرو او محسوب نمىشود « 2 » . در سرزمين‌هاى فوق‌الذكر رودخانه‌هاى بزرگى وجود دارد كه همه به درياچه خزر مىريزند . . . . بلخ و بخارا دو شهر معروف ماوراى درياچهء خزر را ، اپيتوم نام نمىبرد و من نيز از روى نقشه نتوانستم پيدا كنم . سركردهء ازبك‌ها به من گفت كه در خاك او توپ‌خانه و تفنگ وجود دارد ، ولى فقط عدهء كمى به طرز كار آنها آشنايى دارند و در جنگ نيز جز شمشير و تير و كمان چيز ديگرى به كار برده نمىشود ، زيرا تفنگ‌داران ايرانى در جنگ‌ها برتر از آنان هستند . علت اين‌كه اين افراد استعمال سلاح‌هاى آتشين را نمىآموزند اين است كه اين‌گونه سلاح‌ها باعث كندى عمل مىشوند و مشكلاتى برايشان فراهم مىسازند ، در حالى كه ازبك‌ها موفقيت خود را در برخوردها ، مديون سرعت عمل و جنگ و گريز هستند و از اين جهت طبق وصفى كه تاسو از يونانىها در موقع فرار مىكند ، به آنان شباهت دارند . در ايران رسم است كه موقع عيد نوروز رؤسا و امراى جديد تعيين مىشوند و تعيين داروغه يعنى حاكم شهر نيز در همان تاريخ انجام مىگيرد . در بين انتصابات جديد امسال يكى هم تعيين

--> ( 1 ) . نويسنده در اينجا معنى لغوى مهردار را بيان و آن را با مناصب مشابه در اروپا مقايسه مىكند . ( 2 ) . البته نبايد وى را به مناسبت شباهت نام ، با امامقلىخان ، اميرالامراى فارس اشتباه كرد . - م .